Vredeseducatie heeft een lange geschiedenis. Toen de Duitse Verlichtingsfilosoof Immanuel Kant in 1795 stelde dat oorlogen geen natuurrampen zijn of een straf van God, werd vrede een verantwoordelijkheid van de mens. Die maakt oorlog en zou dus ook vrede moeten kunnen maken. Want de mens is zelf verantwoordelijk voor de wereld die hij vorm geeft.

In het optimisme van de Verlichting werd volksonderwijs een van de belangrijkste instrumenten om de mens toe te rusten voor het scheppen van een betere wereld. En in het spoor van de opkomende vredesbeweging ontstonden ook de eerste ideeen over vredeseducatie: onderwijs tegen nationalisme en bewapening en voor vrede en samenwerking tussen de volkeren.
In de twintigste eeuw breidde een aantal onderwijsvernieuwers deze visie uit. Vredeseducatie moest ook gaan bijdragen aan het terugdringen van agressie, aan respect voor het kind en aan de bevordering van de Volkenbondgedachte.

Na de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog werd de Verenigde Naties opgericht om een de hele aarde omvattende rechtvaardige politieke orde van respect en samenwerking tussen de volkeren te scheppen. Deze zou een Derde Wereldoorlog moeten voorkomen en een einde maken aan het fenomeen oorlog. Maar dit doel zou nooit alleen met politieke middelen bereikt kunnen worden: educatie voor elke jongere werd gezien als een onmisbare voorwaarde voor het bereiken van vrede. Met dat doel werd UNESCO opgericht, zoals aangegeven wordt in de beroemde zin uit de preambule: ‘Aangezien oorlogen beginnen in de geesten van de mensen, zullen in de geesten van de mensen de verdedigingswerken van de vrede moeten worden opgebouwd.’

Vanaf die tijd zijn er steeds weer opnieuw initiatieven tot vredeseducatie ontstaan, vaak als een antwoord op hoe in een bepaalde tijd als het voornaamste vredesprobleem werd gezien. In Nederland kwamen de eerste initiatieven in de jaren zestig met de publicaties Hoe leren we de vrede? (1967) van Steven Derksen en Vrede in vakken (1968) door een werkgroep van de Katholieke Vredesbeweging Pax Christi. Belangrijke thema’s zijn geweest: bewustwording van de gevaren van de Koude Oorlog (1955-1970); opbouw van solidariteit met de armen en bestrijding van het neokolonialisme (1965-1975; kennis van de resultaten van polemologisch onderzoek over de voorwaarden voor een duurzame vrede (1970-1980); introductie in de acties over de nieuwe wapenwedloop (1975-19990); onderwijs in de rechten van de mens ( vanaf1980) en bijdragen aan de opbouw van een cultuur van vrede en geweldloosheid (vanaf 1995).

Pedagogen voor de Vrede
In 1984 hebben een aantal pedagogen de Stichting Pedagogen voor de Vrede opgericht. Hun werk staat in de traditie van de onderwijsvernieuwing die vredeseducatie ziet als een belangrijk middel voor het werken aan een vredescultuur. Hun publicaties zijn te vinden in de bibliotheek van hun website.

Artikel: De toekomst van het vredesonderwijs
Rob Aspeslagh (medewerker Instituut Clingendael)
Gepubliceerd in het Tijdschrift voor Vredesopvoeding 6e jaargang, nr. 1, 1991
Het onderwijs behoort jonge mensen niet alleen te 'alfabetiseren' voor het leven van alle dag, maar ook voor een leven in de wereld. De auteur werkt diet aan de hand van een aantal vragen verder uit
Lees het artikel..